Humanoids in de maakindustrie: waar begin je?

Ruim een kwart van de mensen die in de Nederlandse industrie werken, is 55 jaar of ouder. In 2013 was dat nog één op de zes. Wie de komende jaren met pensioen gaat, laat ook zwaar en eentonig werk achter dat lastig in te vullen is. Geen wonder dat maakbedrijven naar automatisering kijken, en steeds vaker ook naar humanoids. De vraag is waar je begint, en wanneer een andere robot slimmer is.

In het Humanoid Application Center in Schiedam werken we elke dag met humanoids, en sinds kort ook met maakbedrijven: twee van hen zijn Studio Partner. De komende maanden beginnen we met onze eerste partners aan een fabriekstaak op onze eigen vloer, met een gemeten reeks. Dit stuk is dus een gids, geen verslag: waar begin je, wanneer is een andere robot beter, wat gebeurt er wereldwijd, en welke regels gelden?

Waarom de fabriek kijkt

Het makkelijke verhaal is: er is niemand meer te krijgen. Het echte verhaal is genuanceerder. In het tweede kwartaal van 2026 stonden er in de industrie 29.400 vacatures open, een vijfde minder dan op de piek in 2022, en UWV verwacht voor 2026 en 2027 een lichte krimp van het aantal banen. De krapte zit vooral bij technisch geschoold personeel op mbo-niveau, zoals lassers, CNC-verspaners en onderhoudsmonteurs. Een humanoid die bakken verplaatst, lost dat niet op.

Waar hij wel bij past: zwaar en eentonig werk in een sector die vergrijst. Bijna vier op de tien banen zitten bij bedrijven met minder dan honderd mensen. Veel kleinere maakbedrijven werken met kleine series en veel varianten (high-mix, low-volume), in een bestaande hal die voor mensen is ingericht (brownfield). Volgens TNO is die variatie een belangrijke reden dat vaste automatisering daar lastig loont. Daar zit de belofte van één robot voor meerdere taken.

Waar begin je? De takenladder

Kijk je naar wat er publiek bekend is, dan valt één ding op: waar taak en aantal bekend zijn, gaat het vooral om het verplaatsen van bakken en onderdelen. Een tote, de stevige bak waarin onderdelen door de fabriek gaan, heeft meestal een vaste vorm en handgrepen. Een misser kost hier doorgaans minder dan bij een kwetsbaar of duur onderdeel, al blijft een vallende bak een risico als er iemand in de buurt staat. Ook daarom werkt de robot hier nu meestal afgeschermd. Hoe fijner het handwerk, zoals kleine onderdelen steken of kabels leggen, hoe verder weg het nog is. Klik op een taak in de ladder.

Na bakken begint het nu bij sequencing en kitting: onderdelen klaarzetten voor de lijn, als deel van de line-side logistiek. In juni 2026 meldden BMW en Figure dat de Figure 03 in Spartanburg, in de VS, begint met het sorteren van onderdelen in een kar die op volgorde naar de montage gaat. Op 30 juni kwam de eerste robot aan. Hoeveel robots het nu zijn, hoe lang ze draaien en hoe vaak het lukt, melden BMW en Figure niet.

FigureF.03 at BMW

Machinebediening is voor veel maakbedrijven waar de vraag zit. In gesprekken met metaalbedrijven kwamen vragen als: plaatwerk op een machine leggen en weer afnemen, of een kantbank beladen. Hier ligt de lat hoger dan bij bakken verplaatsen, en hoger dan filmpjes doen vermoeden. Een kleinere humanoid als de Unitree G1, die ook op onze vloer staat, tilt volgens de fabrikant 2 tot 3 kilo per arm, en in een ongunstige armstand minder. Voor dit werk moet hij bovendien uren nauwkeurig werken zonder te warm te worden. Vraag dus naar de duty cycle, niet alleen naar de demo.

Een kantbank vraagt extra aandacht voor veiligheid. Tijdens het zetten zwiept het plaatwerk omhoog, en wie het vasthoudt, staat in de knelzone. Zet je er een robot bij, dan vormen robot en kantbank in de regel samen een nieuwe machine, met een eigen risicobeoordeling en CE. Voor robots aan een kantbank bestaan al jaren beproefde cellen.

Wanneer een andere robot beter is

De eerlijkste vraag bij elke humanoid: waarom geen andere robot? Leveranciers stellen die vraag zelf ook. Agility verwijst sommige klanten door naar een rijdende robot of een vaste arm, en BMW noemt humanoids een aanvulling op bestaande automatisering, vooral voor eentonig, ergonomisch belastend of veiligheidskritisch werk. Een vuistregel:

Ons uitgangspunt: kan een cobot het ook, kies dan de cobot, tenzij er een goede reden is om het niet te doen. Wisselt de taak steeds, of moet dezelfde robot er andere klussen bij doen, dan wordt een humanoid interessant. Let ook op de tussenvorm: de hybride humanoid, een bovenlijf in mensvorm op wielen, zoals de AEON van Hexagon bij BMW in Leipzig. Blijft zo'n onderstel staan als de stroom eraf gaat, dan is de veiligheidsbeoordeling in de regel eenvoudiger dan bij een robot die moet lopen of balanceren.

En reken verder dan de robot. Een oude vuistregel van Fraunhofer IPA uit 2013: een typisch robotsysteem kost vier tot vijf keer zoveel als de robot zelf, door ontwerp en integratie. Dat cijfer gaat over klassieke robotcellen. Voor humanoids zijn er nog geen goede cijfers, maar ook daar betaal je voor grijper, cel, software, inleren en veiligheid. Hoe je maatwerk en een algemene robot over jaren afweegt, lees je in Waarom een robot in mensvorm, en geen maatwerk?

Wat er wereldwijd gebeurt: pilot of inzet?

De IFR, de wereldwijde vereniging van robotbouwers, telde in 2025 bijna 7.000 verkochte humanoids op ware grootte, dat wil zeggen langer dan 1,40 meter. Volgens de IFR staan humanoids nog op het punt om van het lab naar pilots te gaan, laat staan naar echte inzet. De grootste hindernissen: veiligheid en betrouwbaarheid, te weinig trainingsdata en een businesscase die nog niet sluit. Ter vergelijking: wereldwijd kwamen er in 2025 ruim 600.000 klassieke industriële robots bij, in de EU ruim 60.000.

Het patroon: waar aantallen bekend zijn, gaat het om enkele robots per fabriek, zoals een contract voor zeven bij Toyota in Canada en zes humanoids bij Schaeffler in China, en meestal om één of enkele smalle taken. Waar bekend is hoe het is opgezet, werkt de humanoid afgeschermd. Agility schrijft in zijn beursdossier zelf dat humanoids nu in het algemeen in een werkcel of achter andere afscherming moeten blijven. In Nederland telde branchevereniging NLrobotics in juli 2026 minstens 42 actieve humanoids, in alle sectoren samen. In publieke bronnen vonden we geen Nederlandse fabriek waar een humanoid in productie werkt (stand 24 oktober 2026).

VerdiepingDoelen zijn geen resultaten: wat er bij BMW wel en niet bekend is+

Figure publiceerde in november 2025 een verslag over de Figure 02 bij BMW Spartanburg. Volgens Figure duurde het traject elf maanden. De robot legde plaatwerk in een lasmal, in diensten van tien uur, en Figure noemt ruim 1.250 draaiuren, meer dan 90.000 ingelegde onderdelen en een bijdrage aan meer dan 30.000 auto's. Het verslag noemt ook eisen en doelen: een cyclus van 84 seconden, delen binnen 5 millimeter op hun plek, meer dan 99 procent geslaagde plaatsingen per dienst en nul ingrepen. Welke waarden echt gehaald zijn, staat er niet in.

Het grootste hardwareprobleem bij BMW was volgens Figure de onderarm, al meldt Figure over het geheel weinig uitval. Inmiddels is de Figure 02 uit dienst. Eerder, in april 2025, meldde Fortune dat er volgens BMW tot ongeveer maart steeds één robot tegelijk werkte, buiten productietijd, terwijl Figure sprak over een vloot. Daarna werkte volgens Fortune één robot in de lopende productie. Dat maakt het werk niet minder waardevol. Het laat wel zien waarom je vraagt: hoeveel robots, hoe lang, en wat is er gemeten?

Hexagon RoboticsBringing humanoids to production

Drie beweringen naast de feiten

Wat we vaak horen over humanoids in de fabriek. Denk eerst zelf na, en klik dan voor ons oordeel.

De regels: wat geldt er in jouw fabriek?

Een humanoid in je fabriek valt in de regel onder de machineregels: als machine, of als niet-voltooide machine die deel van een machine wordt. Nu geldt de Machinerichtlijn, vanaf 20 januari 2027 de Machineverordening (EU) 2023/1230. Die regels gaan over wie de machine maakt of samenstelt. Voor jou als werkgever geldt daarnaast het Arbobesluit: je zet alleen arbeidsmiddelen in die aan de productregels voldoen. Hangt de veiligheid af van hoe een opstelling is geïnstalleerd, dan laat je die na installatie en voor het eerste gebruik door een deskundige controleren. Vallen, noodstop en de papieren van de robot zelf staan in ons stuk over de aanschaf. Voor een fabriek tellen vier dingen extra.

Het geheel is de machine. Een robot met grijper, afscherming en software die samen als één geheel werken, is volgens de verordening zelf een machine, met een fabrikant, een risicobeoordeling en een CE-markering. Die fabrikant is vaak de integrator; bouw je het zelf, dan ben jij het. Een losse robotarm komt meestal als niet-voltooide machine. En wie na levering een substantiële wijziging doet, in hardware of software, geldt zelf als fabrikant.

Zelflerend gedrag krijgt een eigen route. Leert een veiligheidsfunctie zelf bij met machine learning, dan moet vanaf 2027 een aangemelde instantie keuren. Besturing en software moeten bovendien bestand zijn tegen kwaadwillige ingrepen. Houd de veiligheid dus los van de AI, en vraag de fabrikant of zijn aangeleerde policy ook een veiligheidsfunctie heeft. De extra AI-eisen uit de AI-verordening komen daar via de Machineverordening bij, uiterlijk in augustus 2028. Meer over de digitale kant in ons stuk over security.

Normen: één vernieuwd, één in de maak. De nieuwe ISO 10218-1 en -2 voor industriële robots en robotcellen verschenen in 2025 en zijn sinds september 2026 geharmoniseerd onder de Machinerichtlijn. Voor de Machineverordening moet de EU ze opnieuw aanwijzen; die lijst is nog in voorbereiding. ISO 10218 gaat uit van een robot die veilig blijft staan als hij wordt uitgeschakeld, zoals een vastgeschroefde arm. Een robot op benen kan dan omvallen. Voor robots die actief hun balans houden, zoals humanoids op benen en robots die zelf balanceren op wielen, komt ISO 25785-1. Dat is nog een ontwerp, zonder bekende datum.

De RI&E en de OR gaan mee. Een robot naast de lijn is een reden om de RI&Ebij te werken. Heb je een OR, dan heeft die adviesrecht bij een belangrijke nieuwe technologische voorziening. Een kleine proef is dat niet altijd, de stap naar echte inzet meestal wel. Regels voor de zone en de veiligheid vragen meestal instemming, en een robot met camera's of microfoons kan volgens onze lezing van de wet onder het instemmingsrecht vallen, omdat hij geschikt is om gedrag of prestaties waar te nemen. Neemt de robot beelden op, dan geldt ook de AVG: leg vast wat hij opneemt en waar de beelden heen gaan, ook naar de leverancier of naar operators op afstand, en kijk of je een DPIA moet doen. Geen OR? In kleinere bedrijven kan er een personeelsvertegenwoordiging zijn, met minder rechten. Dit is een wegwijzer, geen juridisch advies: bespreek het met je CE- en RI&E-deskundige.

Agility RoboticsAgility Foundations: Functional Safety

Zo begin je

Agility noemt zich in zijn beursdossier een van de weinige leveranciers met meerdere jaren ervaring bij klanten: ruim 65.000 bedrijfsuren tot mei 2026, bij negen klantlocaties die deels nog alleen zijn toegezegd. Het bedrijf beschrijft een uitrol in drie stappen. Die volgorde werkt ook als je met een andere humanoid begint:

1. Eerst bewijzen bij de leverancier: taak en succescriterium vastleggen, en laten zien in simulatie en op de vloer van de leverancier.
2. Dan een afgezette cel bij jou: naast de lijn, nog niet erin, met wifi en een kaart van de vloer. Agility leert hier ook een eigen team van de klant de robot bedienen.
3. Dan negentig dagen op de lijn, nog steeds in een afgezette werkcel: data over beschikbaarheid, doorvoer en betrouwbaarheid. Ook bij vaste inzet houdt Agility zijn huidige Digit voorlopig afgeschermd. Of en wanneer die afscherming weg kan, bepaalt de risicobeoordeling, niet de planning.

Daarna kun je opschalen. Agility biedt de robot dan als abonnement aan, Robots-as-a-Service, als alternatief voor kopen. Het bedrijf zegt er eerlijk bij dat het niet altijd soepel gaat. Aan de kant van de klant vraagt het om een benoemde interne eigenaar voordat de robot komt, en om vroege uitleg aan je medewerkers over wat er gaat gebeuren.

Wij voegen er twee dingen aan toe. Begin klein genoeg om te slagen: een bak pakken en ergens neerzetten. Zo begint het ook op onze vloer. Sinds deze zomer draait bij ons een UBTech Cruzr Y1 die totes van een stapel pakt en weer neerzet, voor zover wij weten de eerste in Europa. Wij verwachten dat je bij zo'n eerste taak soms twee of drie taken ernaast ziet die ook passen. En kijk bij een huurcontract naar de leverancier zelf: ook bekende makers van humanoids maken nog verlies. Agility meldt in zijn beursdossier zelf aanzienlijke twijfel over de eigen continuïteit, en de accountant zegt hetzelfde. De geplande fusie voor de beursgang moet extra geld opleveren, maar dat staat nog niet vast; de aandeelhouders stemmen op 2 november 2026. Spreek af wat er met onderhoud, software en data gebeurt als een leverancier stopt. Meer over de organisatiekant lees je in Ik ga met humanoids werken. Waar moet ik allemaal aan denken?

1. 01

   Begin bij een bak

   Eén smalle taak met bakken of onderdelen, op één plek. Daar is nu het meeste publieke bewijs, al gaat het om kleine aantallen.

2. 02

   Vraag eerst naar het alternatief

   Cobot, AMR, vaste machine of pick-to-light. Wint dat, prima.

3. 03

   Meet negentig dagen

   Beschikbaarheid, ingrepen per uur, cyclustijd en succes over lange runs, plus de mensuren voor toezicht en teleoperatie. Vergelijk met de huidige handmatige cyclustijd en kosten per stuk, en spreek vooraf een grens af.

4. 04

   Regel de fabrikant van het geheel

   Wie zet de CE op robot, grijper, cel en software samen?

5. 05

   Neem de vloer mee

   RI&E, OR en de mensen die het werk nu doen. Vroeg, niet achteraf.

6. 06

   Lees claims als claims

   Een doel is geen resultaat. Vraag naar aantallen pogingen, en wie er mat.

Tien vragen voor je eigen fabriek

Vink aan wat je al zeker weet. Deze vragen gaan over de fabriek en het proces, als aanvulling op de twintig aanschafvragen in onze koopgids. Er wordt niets opgeslagen of verstuurd.

Wat wij doen

De maakindustrie bij HAC is geopend met DKG De Keukenfabriek en PKF/POST Pallets als Studio Partners. Wie wil verkennen wat een humanoid in de eigen fabriek kan, is welkom voor een rondleiding van één tot anderhalf uur langs wat draait en wat hapert, een boardroom briefing voor de directie, of een sprint van dertien weken als Studio Partner: vooraf een doel, aan het eind een demo en een besluit. Op onze vloer staan robots van onder meer Unitree, en juist daarom noemen we steeds ook het alternatief.